Anayasa Mahkemesi (“AYM”) 1 Aralık 2025 tarih ve 33094 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan kararı[1] ile 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun’un (“3095 sayılı Kanun”) kanuni faizi düzenleyen 1. maddesinin sözleşmeden kaynaklanmayan borç ilişkileri yönünden iptal etti.

Bu karar, Kahramanmaraş 3. İdare Mahkemesi’nin Anayasa m. 152 kapsamında yaptığı somut norm denetimi başvurusu üzerine verildi. Başvuruya konu davada, deprem nedeniyle yıkılan bir taşınmazdan kaynaklanan zararların tazmininde uygulanacak kanuni faiz oranının Anayasa’ya aykırı olduğu ileri sürülmüştü.

İtiraz konusu hükmün uygulama alanı

3095 sayılı Kanun’un 1. maddesi, yalnızca sözleşmeye dayalı borç ilişkilerinde değil;

• haksız fiil,
• sebepsiz zenginleşme,
• vekaletsiz iş görme

gibi sözleşme dışı borç ilişkilerinde de uygulanmaktadır. AYM, önündeki uyuşmazlığın niteliğini dikkate alarak incelemeyi yalnızca sözleşmeden kaynaklanmayan borç ilişkileri bakımından gerçekleştirdi.

İptal kararı ve gerekçeleri

AYM iptal kararında, Anayasa m. 35’te düzenlenen mülkiyet hakkı ve Anayasa m. 40’ta düzenlenen etkili başvuru hakkı temelinde yapmıştır. AYM, önceki kararlarına atıfla, mülkiyet hakkının kapsamına dahil malvarlıklarını “menkul ve gayrimenkul mallar ile bunların üzerinden tesis edilen sınırlı ayni haklar ile fikri hakların yanı sıra icrası kabil olan her türlü alacak”[2] olarak tespit etmiştir. Daha sonra AYM, faiz alacağının, asıl alacağa bağlı parasal bir alacak olduğunu ve mülk teşkil ettiği tespitini yapmıştır.

AYM, diğer faiz türleri ve çeşitli finansal enstrümanlardan elde edilen getirilerin kanuni faizin sağladığı değer korumasının çok üstünde olmasının borçluları borcunu süresinde ödemekten kaçınmaya yöneltebileceğini tespit etmiş, bu durumun kamu düzenini bozduğu, kişi ve toplum güvenliğini sarstığını ifade etmiştir.

AYM, Anayasa m. 40 ile güvence altına alınan etkili başvuru hakkı kapsamında yaptığı incelemede, devletin hak edildiği hâlde alınamayan bir miktar paranın değerinde oluşacak aşınmayı telafi edecek mekanizmaları geliştirmesi gerektiğinin altını çizmiş ve incelenen hükmün bu yönüyle yeterli güvenceyi sağlamadığı sonucuna varmıştır.

Sonuç olarak 3095 sayılı Kanun’un 1. maddesi, “sözleşmeden kaynaklanmayan borç ilişkileri” yönünden Anayasa’nın 35. ve 40. maddelerine aykırı bulunarak oy çokluğu ile iptal edilmiştir.

İptal kararının yürürlüğe gireceği tarih

AYM, iptal kararı ile meydana gelen hukuksal boşluğun kamu yararını ihlal edecek nitelikte görerek iptal kararının Resmî Gazete’de yayımlanmasından itibaren dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar vermiştir. Buna göre iptal kararı, 1 Eylül 2026 tarihinde yürürlüğe girecektir.

[1] AYM, E.2024/24, K. 2025/164, T.22/7/2025.

[2] Mahmut Duran ve diğerleri [2. B.], B. No: 2014/11441, 1/2/2017, § 60.